Demans riskini artıran birçok faktör bulunuyor. Bilim insanları, yakın zamanda bu faktörlere bir yenisini daha eklemiş olabilir: Ciddi enfeksiyonlar, özellikle de idrar yolu ve mesane enfeksiyonları.
Helsinki Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışmada, ciddi idrar yolu enfeksiyonlarının (İYE) ve diğer bakteriyel hastalıkların, ilerleyen yaşlarda demans geliştirme riskini önemli ölçüde artırdığı tespit edildi. Bu bulgu, diğer mevcut sağlık sorunlarından bağımsız olarak değerlendirildi.
Bu son nokta oldukça önemli, zira ciddi enfeksiyonların daha önce demans riskiyle ilişkilendirildiği bilinmekle birlikte, istatistikleri etkileyebilecek başka enfeksiyon dışı hastalıkların rol oynayıp oynamadığı net değildi.
Şeker hastalığı ve kalp hastalığı gibi pek çok rahatsızlık, hem enfeksiyon hem de demans riskini artırabiliyor. Bu nedenle, araştırmacıların enfeksiyöz hastalıkları tek başına ayırabilmesi dikkat çekici.
Araştırmacılar yayımladıkları makalede, "Son birkaç yıldır, enfeksiyöz hastalıkların demans gelişimindeki potansiyel rolü üzerine önemli bir araştırma ilgisi yoğunlaşmıştır" ifadelerini kullandılar.
Araştırmacılar ayrıca, "Mevcut komorbid durumlar bu ilişki için potansiyel olarak önemli katkıda bulunabilir, çünkü demans teşhisinin ortalama yaşı 80'in üzerindedir ve bu nedenle demansı olan kişilerde genellikle enfeksiyon riskini de artıran başka hastalıklar da bulunur." diye eklediler.
Araştırmada, 2017 ile 2020 yılları arasında geç başlangıçlı demans teşhisi konulan 65 yaş ve üzeri 62.555 Fin vatandaşının verileri incelendi. Çalışmaya demansı olmayan, yaş ve cinsiyet bakımından eşleştirilmiş 312.772 kontrol katılımcısı da dahil edildi.
Veriler, demans riskiyle bağlantılı toplam 29 hastane tedavisi gerektiren hastalık olduğunu gösterdi. Bunlar arasında zihinsel, davranışsal, karbonhidrat metabolizmasıyla ilgili ve sindirim sistemi hastalıkları yer alıyordu. Ancak enfeksiyonlar arasında yalnızca İYE ve bakteriyel enfeksiyonlar bu bağlantıda öne çıktı.
Diğer 27 hastalığın yanı sıra eğitim ve istihdam durumu gibi potansiyel etkileri hesaba katarak veriler düzenlendiğinde, ciddi enfeksiyonların – özellikle de İYE'lerin – demans geliştirme riskini %19 oranında artırdığı ortaya çıktı.
Buradan çıkarılabilecek temel sonuç, bu enfeksiyonların önlenmesinin, demans olasılığını azaltmanın bir yolu olabileceğidir. Bu, potansiyel olarak uygulanabilecek diğer tüm risk azaltma önlemleriyle birlikte düşünülebilir.
Araştırmacılar, bu bağlantının neden olabileceğine dair bazı önerilerde bulunuyor. Örneğin, bir enfeksiyonun tetiklediği iltihaplanma – vücudun kendini iyileştirme çabası – bağışıklık sistemini aşırı yüklenmiş bir duruma sokarak beyne zarar verebilir. Ancak bu durumu netleştirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulacak.
Verilerde, enfeksiyonun ne zaman gerçekleştiğinin de önemli olabileceğine dair ipuçları vardı. Genel olarak, enfeksiyonlar ile demans teşhisi arasındaki süre ortalama beş ila altı yıl olarak belirlendi. Bu enfeksiyonların erken demans süreçlerini hızlandırabileceği veya bir dönüm noktasını aşmalarına neden olabileceği düşünülüyor.
Araştırmacılar, "Bu zaman dilimi, hastanede tedavi gerektirecek kadar ciddi enfeksiyonlardan kaynaklanan iltihaplı etkiyi, bilişsel olarak sağlıklı bir kişide nörodejenerasyonu başlatmak yerine, demansın önceden var olan preklinik evresini hızlandırabileceği" sonucuna vardılar.
Demans geliştirme olasılığı ile ilişkili enfeksiyon dışı hastalıklar arasında alkolle ilişkili zihinsel bozukluklar, Parkinson hastalığı ve beyin hastalıkları belirlendi. Tüm bunlar, bilim insanlarının demansın nasıl işlediği ve nasıl başladığına dair anlayışlarını geliştirmelerine yardımcı oluyor.
Bu çalışma, bu enfeksiyonların doğrudan demans vakalarına yol açtığını kanıtlamasa da, aradaki güçlü ilişki daha fazla araştırma yapılması gerektiğini gösteriyor.
Araştırmacılar, "Bulgularımız, ciddi enfeksiyonların demans riskini artırma olasılığını destekliyor" diye belirttiler.
Ancak, "Enfeksiyonların önlenmesi veya etkili bir şekilde tedavi edilmesinin demans önlenmesi için fayda sağlayıp sağlamadığını belirlemek için müdahale çalışmaları gereklidir." diye eklediler.
Araştırma, PLOS Medicine dergisinde yayımlandı.
