Hepimiz insanların beş duyuya sahip olduğunu biliyoruz. Ancak giderek artan araştırmalar, neredeyse hiç konuşulmayan ve ruh sağlığımız için diğerleri kadar önemli olabilecek altıncı bir duyumuz olduğunu gösteriyor.
Bu duyunun adı içsel algı (interoception): vücudun kendi iç sinyallerini algılama ve yorumlama yeteneği.
Bu duyu, 'görünmez' gibi görünen ancak sürekli gerçekleşen şeyleri algılar: kalp atış hızımız, nefes alıp verişimiz, açlığımız, vücudumuzdaki ısı.
Psikologlar, vücudumuzun optimal düzeyde çalışmasını sağlayan bu duyumunun büyük önem taşıdığını belirtiyor. Örneğin, susadığımızda su içmemizi veya çok ısındığımızda üzerimizdekini çıkarmamızı sağlayarak dengemizi korumamıza yardımcı olur.
Şimdiye kadar bu durum basit görünse de, araştırmacılar içsel algının sadece biyolojik ihtiyaçlarımızı düzenlemenin ötesine geçtiğini ve anksiyete, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve yeme bozuklukları gibi bir dizi ruh sağlığı sorunuyla ilişkili olabileceğini fark ediyorlar.
Bu alanda henüz erken aşamalarda olunsa da, genel fikir, kas gerginliği, nefes alma ve kalp atışı gibi durumlara dair farkındalığımızın bir durumun 'güvenli' veya 'güvensiz' olup olmadığına dair önemli ipuçları verebileceğidir. Bu süreç kesintiye uğradığında, ruh sağlığı sorunlarına katkıda bulunabilir.
Örneğin, anksiyete yaşayan biri, sosyal bir etkileşim gibi onu rahatsız eden bir durumda kalp atış hızının farkında olabilir. Yapılan bir analiz, içsel algının erkekler ve kadınlar arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur; özellikle kadınlar kalp atışıyla ilgili görevlerde daha düşük doğruluk sergilemiştir. Bu durum, anksiyete ve depresyon gibi sorunların kadınlarda daha yaygın olmasını kısmen açıklayabilir.
Bu bağlantıyı araştıran tek kişiler onlar değil. Bu yıl yayımlanan bir deney, açlığın ruh halini nasıl etkilediğini incelemiş ve güçlü ve doğru içsel algıya sahip kişilerin, zayıf içsel algıya sahip olanlara göre daha az ruh hali dalgalanması yaşadığını göstermiştir.
İçsel algıya dair en çarpıcı kanıtlardan biri, anoreksiya nervoza hastaları üzerinde yapılan araştırmalardan geliyor. Anoreksiya hastalarında, vücudun içsel açlık sinyallerini dinleme yeteneğinin kaybolduğu düşünülüyor. Yapılan testler, hastalar kilo alsalar bile bu içsel algıdaki sorunun devam ettiğini göstermiştir. Uzmanlar, anoreksiya hastalarının vücutlarından gelen sinyalleri göz ardı etmediğini, sinir sistemlerinin bu hisleri farklı işleyebileceğini ve bu durumun belirtilerin devam etmesine katkıda bulunabileceğini belirtiyor.
Ancak, bu görüşe katılmayanlar da var. Bazı araştırmacılar, içsel algı kavramının, tanımladığı fenomenlerin karmaşıklığını ve çeşitliliğini yeterince yansıtmadığını savunuyor. Hatta bazıları, insanların aslında 33'e kadar farklı duyusu olabileceğini iddia ediyor.
Kesin olan bir şey var ki, insanlar düşündüğümüzden çok daha fazla duyuya sahip. Henüz bu duyulara bir isim vermemiş olsak bile, ruh sağlığımız üzerinde düşündüğümüzden daha büyük bir rol oynuyorlar. İçsel algı yeteneğini etkileyen tüm faktörleri daha iyi anlamak, gelecekte birçok ruh sağlığı sorunu için daha iyi tedaviler geliştirmek açısından önemli olabilir.
