Bilim dünyasında heyecan verici bir gelişme yaşandı. Araştırmacılar, farelerde Tip 1 diyabeti, uzun süreli bağışıklık baskılaması gerektirmeden tedavi etmeyi başardı.
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere saldırdığı bir hastalıktır. Bu hücrelerin donörlerden alınan nakil hücrelerle değiştirilmesi, tarihsel olarak ömür boyu güçlü bağışıklık baskılayıcı ilaçların kullanılmasını gerektiriyordu. Bu durum, nakillerin yaygınlaşmasını ciddi şekilde kısıtlıyordu.
Ancak yeni bir çalışmada araştırmacılar, hem alıcının hem de donörün bağışıklık sisteminin unsurlarını içeren "kimerik" veya karma bir bağışıklık sistemi oluşturdular. Bu yenilikçi yaklaşım, farelerin insülin üreten hücre naklini uzun süreli bağışıklık baskılaması olmadan tolere etmesini sağladı.
Bu tür bir tedavinin klinik ortamda hastalar için erişilebilir hale gelmesi için çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor. Karma bağışıklık sistemini dengede tutmak da zorlu bir süreç. Ancak insanlarda yapılacak kapsamlı takip testleri, nakil işleminin güvenli ve kalıcı olduğunu gösterirse, potansiyel olarak ölümcül olan bu hastalığı tersine çevirmek için yeni bir yol sunabilir.
Bu gelişmenin, diyabet tedavisinde çığır açıcı bir yöntem olabileceği düşünülüyor ve teorik olarak büyük bir ilerleme anlamına geldiği belirtiliyor.
Toleransın Sağlanması
Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, pankreastaki insülin üreten hücrelere (adacıklar) yanlışlıkla saldırır. İnsülin olmadan kan şekeri yükselir ve bu durum, tedavi edilmediği takdirde ölümle sonuçlanabilir. Bu nedenle hastalığa sahip kişiler, ömür boyu insülin kullanmak zorundadır. Mevcut en iyi tedavilerle bile, Tip 1 diyabet hastaları kalp hastalığı, böbrek hastalığı ve göz hasarı gibi ciddi komplikasyon riskleriyle karşı karşıya kalmaktadır.
Onlarca yıldır bilim insanları, yok olan adacık hücrelerini, örneğin kadavralardan elde edilenlerle değiştirmeye çalışıyor. Ancak nakledilen hücrelerin vücut tarafından reddedilmesini önlemek için hastaların ömür boyu güçlü bağışıklık baskılayıcı ilaçlar alması gerekiyor. Sonuç olarak, adacık nakilleri genellikle yalnızca klinik deneylerde ve böbrek veya karaciğer nakli gibi başka bir organ nakline ihtiyaç duyan hastalarda gerçekleştiriliyor.
Aynı donörden kemik iliği kök hücreleri ve adacık hücrelerinin kullanılması, bağışıklık reddi sorununu çözebilir. Kök hücreler, kemikteki özel nişlere nakledilerek bağışıklık sisteminin beyaz kan hücrelerini yeniden üretecektir. Yeni, yeniden üretilen bağışıklık sistemi, adacıklara saldıran hücrelere sahip olmayacak ve nakledilen adacıkları yabancı değil, "kendine ait" olarak tanıyacaktır.
Ancak bu süreç, alıcının kendi kemik iliği kök hücrelerinin ortadan kaldırılmasını gerektiriyordu. Bu durum, "sandalye kapmaca" oyunu gibi bir rekabeti akla getiriyor; eğer alıcının kök hücreleri nişten çıkarılmazsa, donör hücrelerinin içeri girmesi mümkün olmuyor.
Geçmişte bu süreç, alıcıyı haftalarca enfeksiyona karşı savunmasız bırakan tam bir bağışıklık sistemi silinmesini sağlamak için kemoterapi ve radyoterapi gerektiriyordu.
Araştırmacılar, bağışıklık sistemini tamamen silmek yerine yeniden eğitebilecek daha az toksik bir rejim olup olmadığını merak ettiler. Bu karma bağışıklık sistemi yaklaşımında, donörün kan sistemi, alıcının bağışıklık hücrelerinin davranışını etkileyebilir.
Ekip, birden fazla antikor, düşük doz radyasyon ve baricitinib adlı bir romatoid artrit ilacını kullanarak çok adımlı bir süreç geliştirdi ve bu protokolü bir düzineden fazla farede test etti. Bu "koşullandırma" süreci, alıcının tüm kök hücrelerini silmeden, alıcının kemik iliğinde donör kök hücreleri için yer açtı. Ayrıca, donörün kök hücreleri ve adacıklarının kök salması için yeterince uzun süre bağışıklık sisteminin farklı bölümlerini de baskıladı.
Bu, ekibin aynı donörden kemik iliği kök hücrelerini ve adacıklarını alıcı fareye nakletmesine olanak sağladı. Donör kök hücreleri olgunlaştıkça, diğer alıcı bağışıklık sistemini yabancı dokuyu tolere etmesi için eğitti. Olgunlaşmış, karma bağışıklık sistemi ayrıca adacıkları hedeflemek üzere eğitilmiş alıcı hücreleri de temizledi, böylece otoimmüniteyi besleyen hücreleri ortadan kaldırdı. Bu sayede nakledilen dokunun uzun vadede kalıcı olması sağlandı.
Bu süreç, başlangıçtan bitişe kadar yaklaşık 12 gün sürdü. Bağışıklık sistemi hiçbir zaman tamamen silinmedi ve radyasyon dozu kemik iliği nakillerinde kullanılan doza göre daha düşüktü. Araştırmacılar bu rejimi çok daha nazik hale getirdiklerini belirtiyorlar.
Farelerin 20 hafta sonra hala insülin ürettiği, kan testleri ve otopsi analizlerinin bağışıklık sistemlerinin iyi çalıştığını ve nakilleri reddetmediğini gösterdiği belirtildi. Bu bulgular, bilimsel bir dergide yayımlandı.
Bununla birlikte, insanlarda uygulanabilir bir tedavi haline gelmeden önce hala birçok engelin bulunduğu ifade ediliyor. Öncelikle, farelerde işe yarayan antikorların bazılarının insanlarda onaylanmış karşılıkları bulunmuyor ve bu durumun giderilmesi gerekiyor. İkinci olarak, bu yöntem aynı donörden hem kemik iliği hem de adacık elde edilmesini gerektiriyor ve adacıkların zaten nadir bulunduğu biliniyor.
Ancak daha karmaşık bir sorun, karma alıcı-verici bağışıklık sistemini oluşturmanın hassas bir denge gerektirmesi. Araştırmacılar bu dengeyi farelerde koruyabildiler, ancak farelerin yaşam süresi genellikle sadece bir veya iki yıldır.
Bu işlemin bir tedavi olarak kabul edilmesi için, insanların farklı bağışıklık sistemi unsurlarının uzun yıllar boyunca dengede kalması gerekecek. Bu durumun uzun vadede sağlanması zorlu bir süreç olabilir. Denge kayarsa, adacıklar zamanla ölebilir veya tehlikeli bir doku reddi reaksiyonu meydana gelebilir.
