Giderek artan küresel bellek (RAM ve depolama) kıtlığı, teknoloji pazarında etkisini her alanda göstermeye devam ediyor. Bilgisayar bileşenlerinden oyun konsollarına ve kurumsal sunucu sistemlerine kadar pek çok sektörü olumsuz etkileyen bu durum, şimdi de en kırılgan segmente ulaştı: bütçe dostu akıllı telefonlar.
Yapılan yeni bir pazar analizine göre, 400 dolar altı akıllı telefon pazarında büyük bir daralma bekleniyor. Bu yıl, bu fiyat aralığındaki akıllı telefon sevkiyatlarının %22'nin üzerinde düşüş göstermesi öngörülüyor. Bu düşüş, genel akıllı telefon pazarını da %12 oranında aşağı çekecek. Peki, bu daralmanın arkasındaki ana sebep ne? Belirli RAM ve NAND flash bellek türlerinin sözleşmeli fiyatlarındaki fahiş artışlar.
Bu durum, özellikle düşük fiyatlı akıllı telefonların üretim maliyetlerini inanılmaz derecede artırıyor. Günümüzde alt segment akıllı telefonların toplam üretim maliyetinin %64'üne kadarını bellek bileşenleri oluşturuyor. Bu da üreticiler için kâr marjlarının tamamen ortadan kalkması anlamına geliyor.
Düşük maliyetli telefonların neden ortadan kaybolduğunu anlamak için ürünün malzeme listesine (Bill of Materials - BOM) bakmak gerekiyor. Teknoloji sektöründe bu, "maliyet tabanı" olarak adlandırılır. Üreticiler bir telefona düşük kapasiteli bir bellek yongası koysalar bile, geçmiş dört çeyrekte bellek üreticilerinin (örneğin Samsung, SK Hynix ve Micron gibi firmaların) wafer üretimlerini standart bellek yerine, yüksek kâr getiren yapay zeka veri merkezlerinin yüksek bant genişlikli bellek (HBM) talebini karşılamaya yönlendirmesi nedeniyle, bu bileşenlerin üretim, test ve paketleme maliyetleri fırladı. Sonuç olarak, standart akıllı telefon belleği üretimi giderek azaldı.
Yapılan analizlere göre, 3'üncü çeyrek 2025 ile 1'inci çeyrek 2026 arasında, 400 dolar altı cihazlarda üretime ayrılan maliyetin bellek payı neredeyse iki katına çıktı. Hatta 99 dolar altı ultra bütçe telefonlarda bellek, toplam üretim maliyetinin %64'ünü aştı. Bir bütçe telefonun üretim maliyetinin üçte ikisi RAM ve depolama yongalarına giderse, işlemci, ekran, batarya, kamera sensörleri veya kasa gibi diğer bileşenlere para kalmıyor.
Normal piyasa koşullarında, akıllı telefon üreticileri pahalı bileşenlerin maliyetini diğer alanlarda kesinti yaparak dengeler. Ancak giriş seviyesi cihazlar zaten en aza indirilmiş maliyetlerle üretiliyor. Xiaomi, OPPO, Vivo ve Transsion gibi markalar, düşük kâr marjlarını korumak için düşük modellerde perakende fiyatlarını ciddi şekilde artırmak zorunda kalıyor.
Ancak giriş seviyesi tüketiciler fiyatlara karşı oldukça hassas. 150 dolarlık bir telefon aniden 220 dolara çıktığında, talep hızla buharlaşıyor. Bu durum, akıllı telefon üreticilerini maliyetlerin sürdürülemez hale gelmesi ve alıcı talebindeki zayıflama karşısında, pazarın alt ucundan geri çekilmeye zorluyor. Bu segmente yönelik üretimlerini azaltıyorlar veya tamamen bu pazardan çekilerek daha kârlı fiyat segmentlerine odaklanıyorlar.
400 dolar altı pazar çökerken, 400 dolar üstü akıllı telefonların ise %5.7 büyümesi bekleniyor. Ancak bu daha üst segmentte de maliyetleri dengelemek için üreticiler, bellek maliyetindeki büyük darbeyi almamak adına diğer donanımlarda küçülmeye gidiyorlar. Örneğin, premium olmayan modellerde daha eski LTPS OLED panellere geçiş yapılarak birim başına 3 ila 5 dolar tasarruf ediliyor. 600 dolar üzerindeki telefonlarda ise işlemci maliyetini %30 ila %40 oranında azaltmak için önceki nesil işlemciler kullanılıyor. Ayrıca, orta segment telefonlarda fazladan olan makro veya ultra geniş açılı kameraların kaldırılması veya daha küçük görüntü sensörlerine dönülmesi bekleniyor.
iPhone 17 Pro veya Galaxy S26 Ultra gibi üst düzey amiral gemisi modelleri, bu tür tavizlerden daha az etkileniyor. Çünkü bu cihazların toplam malzeme listesi (BOM) daha pahalı titanyum kasalar, özel silikonlar ve periskop kameralar gibi unsurları içerdiğinden, bellek bu maliyetlerin çok daha küçük bir yüzdesini oluşturuyor. Ancak bu cihazlar da genel ekonomiden muaf değil; üst düzey alıcılar artan maliyetleri doğrudan ödüyor. Bellek maliyetlerindeki keskin artışla birlikte, üst düzey donanımlardaki perakende fiyat artışları zaten yeni normal haline geliyor.
Akıllı telefon fiyatlarının tekrar düşmesini bekliyorsanız, sabırlı olmanız gerekecek. Önümüzdeki dönemde bir rahatlama bekleniyor, ancak bu yılın alım döngüsünü kurtarmaya yetmeyecek. Bellek darboğazının daha geniş teknoloji ekonomisi için bir tehdit oluşturduğunun farkında olan bellek üreticileri ve hükümet düzenleyicileri, soruna milyarlarca dolarlık yatırımlar yapıyor. Güney Kore hükümeti, Samsung ve SK Hynix ile birlikte önümüzdeki 10 yıl için 870 milyar dolarlık bir yatırım çerçevesi açıkladı. Bu plan, önümüzdeki beş yıl içinde ulusal bellek üretimini iki katına çıkarma hedefiyle Yongin ve Cheongju'da yeni üretim tesislerinin kurulmasını içeriyor. Bu devasa fabrikaların faaliyete geçmesi yıllar alacağından, küresel olarak yüksek hacimli bellek tedarikinde anlamlı bir rahatlama en erken 2027 ortalarında veya daha sonra 2028'de bekleniyor. Bu büyük bir pazar yeniden düzenlenmesi gerçekleşene veya bu mega fabrikalar faaliyete geçene kadar, bellek krizi akıllı telefon pazarındaki satın alma tercihlerimizi belirlemeye devam edecek.
