Uzak yıldızların etrafındaki yabancı dünyaları keşfetmek hem büyük bir beceri hem de bir ölçüde kozmik şans gerektirir. Bir ötegezegeni yakalamak için doğru açıdan, doğru yıldıza ve doğru zamanda bakmak gerekir. Şimdi ise gökbilimciler, bir ötegezegeni daha önce hiç görülmemiş bir şekilde gözlemlediler: Kayboldu!
Gezegenler normalde ortadan kaybolmaz. Acaba bu bir gözlem hatası mıydı, yoksa bir ötegezegeni varoluştan silen gerçek bir Ölüm Yıldızı'nın kanıtı mıydı? Aslında gerçek neden de en az bu senaryolar kadar heyecan verici ve bu daha önce hiç görülmemiş kaybolma numarası, The Astrophysical Journal Letters'da yayımlanan bir makalede anlatılıyor.
Söz konusu ötegezegeni, TOI-2535b olarak adlandırılıyor ve onun gizli bir yoldaşı var. Bu iki gezegen kardeşi, Güneş'ten biraz daha küçük ve yaklaşık 1.100 ışık yılı uzakta bulunan 9.7 milyar yaşındaki TOI-2535 adlı K cücesi yıldızın etrafındaki yörüngelerinde karmaşık bir dans sergiliyorlar.
K cücesi, bizim Jüpiter'imizle benzer kütleye sahip olabilecek ancak yıldıza o kadar yakın yörüngede dönüyor ki, yörüngesini sadece sekiz gün içinde tamamlıyor. Bu süre, kendi Güneş Sistemi'mizdeki en içteki gezegen olan Merkür'ün yörüngesinden 10 kat daha hızlı.
TOI-2535b'nin uzaydaki hareketine dayanarak, en az bir tane daha gözlemlenmemiş gezegeni olduğu düşünülüyor; bu gezegenin boyutları Satürn'e yakın olabilir.
Bu iki gezegenin kütleçekimsel çekişmesi, her birini diğerlerinden farklı, eğimli ve salınan yörüngelere zorlamış. Her bir salınım döngüsü 30-50 yıl sürebilir ve gezegenlerin yıldızlarının önünden geçiş açılarını değiştirir.
Bir astrofizikçi, "Kendi Güneş Sistemi'mizde, tüm gezegenler temelde tek bir düzlemde yörüngede döner ve aralarındaki eğimler sadece yaklaşık bir derecedir (Merkür hariç). " düz bir sistem bekleriz çünkü gezegenler benzer şekilde düz bir protoplaneter diskten oluşur. TOI-2535 etrafındaki iki gezegenin aralarındaki eğimleri en az 5 derecedir, bu da birden fazla gezegene sahip çoğu diğer gezegen sisteminden daha fazladır."
Kaybolma olayı, bu nedenle bizim uzaydaki konumumuza ve ötegezegenleri nasıl gözlemlediğimize bağlıdır.
Gökbilimciler, 2019 yılında NASA'nın Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) uydusu aracılığıyla transit yöntemiyle TOI-2535b'nin varlığına dair ilk kanıtı buldular. Bu yöntem, şu ana kadar doğrulanmış yaklaşık 6.500 ötegezegenden yaklaşık 4.800'ünün keşfedilmesini sağlamıştır.
Bu yöntem basit bir prensibe dayanır. Bir ötegezegeni veya başka bir cisim, ana yıldızının önünden geçerken (transit yaparken), yıldızın ışığının bir kısmını engeller ve yıldızın parlaklığında belirgin bir düşüşe neden olur. Bu, yıldızlararası bir Bat-Sinyali veya bir alevin önünden geçen bir güve gibi görülebilir.
Takip eden yedi yıllık gözlem süresi boyunca, çok sayıda uzay ve yer teleskobunu kullanan gökbilimciler, TOI-2535b'nin yıldızlarının orta çizgisinden giderek daha yüksek yüzeylere doğru geçtiğini, sonunda sadece yıldız diskini sıyırdığını ve Mart 2026'ya kadar görüş alanımızdan çıktığını gözlemlediler.
Kozmik olarak daha yakın bir örneği vermek gerekirse, bu heyecan verici yörünge etkileşimi bize tutulmaları hediye ediyor: Bir astrofizikçi, "Ay'ın Dünya etrafındaki yörüngesi, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesiyle mükemmel bir şekilde hizalanmış olsaydı, her ay bir tutulma görürdük." açıklamasında bulunuyor.
Videoda görüldüğü gibi, TOI-2535b önümüzdeki on yıllar boyunca görüş alanımıza girip çıkmaya devam edecek ve gizli yoldaşı da yakında ortaya çıkarak her iki cismin de özelliklerine daha hassas sınırlar koymamızı sağlayabilir.
Ek olarak araştırmacılar, 50 milyon TOI-2535b yörüngesini kapsayan bir milyon yıllık bu gezegensel düzeni modellediler. Modellemeler, gezegenlerin yörünge rezonansının onları stabil tutabileceğini ve birbirlerini yok etmelerini veya uzaya fırlatmalarını engelleyebileceğini gösterdi.
Ayrıca, bu çalışma sıcak Jüpiter'ler için potansiyel bir açıklama sunuyor, ancak bir bükülmeyle. "TOI-2535 sistemi için, iki yakından etkileşimde bulunan kısa periyotlu dev gezegeni içeren bu, muhtemelen oluşma şekli değildi," diye açıklıyor bir astrofizikçi. "Bunun yerine, muhtemelen protoplaneter disk aracılığıyla göç etmişlerdir. Ancak, eğimlerinin nasıl uyarıldığı açık bir soru olmaya devam ediyor."
Son olarak bu, astronominin geçiciliğini hatırlatıyor: kim bilir daha kaç gezegeni göreceğiz veya uzayda kaybolacak. Bir astrofizikçi, "Transitlerin göründüğünü gördüğümüz birkaç durum var, bu yüzden her zaman görüş alanımıza girip çıkan gezegenler var." diyor.
Kaynakça: sciencealert.com