NASA'nın 53 yılı aşkın süredir Ay'a yapılacak ilk insanlı görev olan Artemis II misyonunun fırlatılışı, Pazartesi günü yapılan yakıt ikmali testinde roket ile fırlatma platformu arasındaki bağlantıda tespit edilen hidrojen sızıntıları nedeniyle bir ay daha ertelendi. Fırlatma, artık en erken Mart ayında gerçekleştirilecek.
NASA'dan yapılan açıklamada, iki gün süren test boyunca mühendislerin pek çok zorluğun üstesinden geldiği ve planlanan hedeflerin çoğuna ulaşıldığı belirtildi. Ancak verilerin incelenmesi ve ikinci bir yakıt ikmali testinin yapılabilmesi için fırlatma tarihi ertelenmek zorunda kalındı. Bu durum, NASA'nın 2022'deki insansız Artemis I test uçuşunun fırlatılmasını da aylarca geciktiren tekrarlayan hidrojen sızıntıları sorununu henüz tam olarak çözemediğini gösteriyor. Artemis I, mühendislerin sızıntıyı gidermek için hidrojen yükleme prosedürlerini revize etmesinin ardından başarıyla fırlatılmıştı.
Şimdi, ikinci Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketi ilk kez bir mürettebatı Ay'a götürmeye hazırlanıyor. Artemis II misyonu, NASA'nın Orion uzay aracıyla dört astronotu, 1972'den bu yana Ay'a yapılan ilk mürettebatlı uçuş olan Ay'ın uzak tarafına doğru bir döngüye gönderecek. Bu görev, gelecekteki Ay'ın güney kutbuna insan indirme seferlerine zemin hazırlayacak.
Fırlatma provası öncesinde NASA yetkilileri, testin sorunsuz geçmesi halinde Artemis II misyonunun en erken 8 Şubat Pazar günü fırlatılmasını umuyordu. NASA'nın her ay Artemis II için sınırlı sayıda fırlatma fırsatı bulunuyor. Bu fırsatlar, Ay'ın yörüngesindeki doğru konumda olduğu ve Orion uzay aracının Dünya'ya güvenli bir şekilde dönmesini sağlayacak bir yörüngeyi takip edebileceği zaman dilimlerini kapsıyor.
Artemis II için Mart ayındaki ilk fırlatma fırsatı 6 Mart olarak belirlendi. Fırlatma penceresi EST saati ile akşam 20:29'da (7 Mart'ta UTC 01:26) açılacak.
Artemis II komutanı Reid Wiseman, pilot Victor Glover, görev uzmanı Christina Koch ve Kanadalı astronot Jeremy Hansen, uzaya uçmaya hazırlanan astronotlar için standart bir uygulama olan tıbbi karantinada bulunuyor. Yeni fırlatma tarihini beklerken, karantinadan çıkarak eğitimlerine devam edecekler.
Tüm Gün Süren Bir Roller Coaster
NASA'nın fırlatma ekibi, Pazartesi öğleden sonra soğuk hava koşulları nedeniyle planlanandan biraz daha geç yakıt ikmal operasyonlarına başladı. Ekip, süper soğuk yakıtı SLS çekirdek aşamasına yüklemeye başladıktan kısa bir süre sonra ilk hidrojen sızıntısını tespit etti. Sızıntı, yaklaşık üç yıl önceki Artemis I fırlatma kampanyasında olduğu yerle aynı noktada meydana geldi.
Sıvı hidrojen ve sıvı oksijen, fırlatma platformunun tabanından yükselen yaklaşık 10 metre uzunluğundaki iki silodan roketin çekirdek aşamasına akıyor. Bu silolardan roketin tabanına doğru uzanan bağlantı noktalarında hidrojen sızıntısı tespit edildi. Roket fırlama anında bu bağlantılardan ayrılmaktadır.
Hidrojen, roket yakıtları arasında en verimli olanlardan biridir ancak işlenmesi oldukça zordur. Sıvılaştırılmış hidrojenin -253 santigrat derece gibi çok düşük sıcaklıklarda saklanması gerekir. Bu soğukluk, yakıt hattındaki contaların ve diğer yumuşak malzemelerin şekil ve boyutunu değiştirerek ortam sıcaklığında tespit edilemeyen sızıntılara yol açabilir. Hidrojen molekülleri evrendeki en küçük ve en hafif moleküller olduğundan, en ufak bir boşluktan bile sızabilir.
Bu nedenle NASA mühendisleri, yakıt hattındaki contalardan az miktarda hidrojen sızıntısının olabileceğini kabul ediyor. Kurum yetkilileri, 2022'de güvenli limitin, yakıt bağlantı noktası çevresindeki muhafazada yüzde 4'lük bir hidrojen gazı konsantrasyonu olduğunu belirtmişti. Pazartesi'den Salı sabahına kadar süren prova geri sayımı sırasında hidrojen seviyeleri birden fazla kez NASA'nın güvenlik sınırını aştı.
NASA'dan yapılan açıklamada, sorunu çözme girişimlerinin sıvı hidrojen akışını durdurmayı, contaların tekrar yerine oturması için arayüzün ısınmasını sağlamayı ve yakıt akışını ayarlamayı içerdiği belirtildi.
Akşam saatlerinde NASA, yaklaşık 98 metre yüksekliğindeki roketi 3 milyon litreden fazla yakıtla tam olarak doldurmayı başardı.
Yakıt ikmali tamamlandıktan sonra, fırlatma rampasına bir ekip gönderilerek SLS roketinin üzerindeki Orion uzay aracının kapağı kapatıldı. Bu ekip, fırlatma gününde Artemis II astronotlarını Orion kapsülüne yerleştirecek.
Ancak, Orion uzay aracının kapağının kapatılması beklenenden daha uzun sürdü. NASA'ya göre, Orion'un kapağının basınçlandırmasıyla ilgili bir valf arızalandı ve ekibin valfi yeniden sıkıştırması gerekti. Fırlatma ekibi ayrıca, yakındaki soğuk hava koşullarından kaynaklandığı düşünülen yerdeki iletişim döngülerinde ses kesintileri ve kamera sorunları gibi başka aksaklıklarla da karşılaştı.
Nihayet, kapatma ekibinin rokete güvenli bir mesafede bulunmasının ardından, Salı günü gece yarısından kısa bir süre sonra fırlatma ekibi geri sayımın son 10 dakikasını başlatma izni verdi. Amaç, gerçek bir fırlatma girişiminde roketin geri sayımı devralacağı zamandan yaklaşık 33 saniye önce geri sayımı durdurmaktı.
Ancak geri sayım, sıvı hidrojen sızıntı oranındaki bir artış nedeniyle T-eksi 5 dakika 15 saniyede durduruldu. Geri sayım, roketin dahili güce geçmesinden ve yakıt tanklarını tam olarak basınçlandırmasından önce sona erdi. Test, mühendislerin kontrol listesindeki kilometre taşları olan yardımcı güç ünitelerinin etkinleştirilmesi ve çekirdek aşamasının dört ana motorunun kalkış öncesi yönlendirme kontrolünden geçirilmesi gibi adımlardan önce tamamlanamadı.
Geri sayımın sona ermesinin ardından fırlatma kontrolörleri, SLS roketinin yakıt tanklarını boşaltma çalışmalarına başladı. Testin tamamlanamaması üzerine, NASA yöneticileri fırlatma ekiplerinin test verilerini tam olarak incelemesi, her bir sorunu gidermesi ve resmi bir fırlatma tarihi belirlemeden önce teste geri dönmesi için zaman tanımak amacıyla Artemis II misyonunun fırlatılmasını erteleme kararı aldı.
NASA İdaresi, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Her zaman olduğu gibi, astronotlarımız, iş gücümüz, sistemlerimiz ve halkımız için güvenlik en önemli önceliğimiz olmaya devam ediyor. Tarihi bir görevi üstlenmeye hazır olduğumuza inandığımız zaman fırlatacağız." ifadelerini kullandı.
Yetkililer, ikinci bir yakıt ikmali testinin ne zaman yapılabileceği veya roketin onarım için montaj binasına geri götürülüp götürülmeyeceği konusunda henüz bir açıklama yapmadı. NASA yöneticileri, testin sonuçlarını daha ayrıntılı görüşmek üzere Salı öğleden sonra bir basın toplantısı düzenlemeyi planlıyor.
