Artemis misyonlarının heyecan verici dönemi Cuma akşamı, Ay etrafında 700.000 mil yol kat eden ve dört astronot taşıyan parlak bir uzay aracının Kaliforniya kıyılarındaki Pasifik Okyanusu'na inmeleriyle gerçek anlamda başladı.
NASA, uluslararası ortakları ve tüm insanlık için Artemis II misyonunun başarılı bir şekilde tamamlanması, yarım yüzyılı aşkın bir sürenin ardından insanlığın derin uzaya dönüşünü simgeliyordu.
Bu, muazzam bir başarıydı ve NASA, son derece zor bir işi nispeten kolay görünmesini sağladığı için takdiri hak ediyor. Ancak bu aynı zamanda önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor: Bundan sonra ne olacak?
NASA yakın zamanda Ay'a insan indirme görevi öncesinde bir ara adım misyonu olarak Artemis III ve IV planlarını revize etti. Bu görevlerin gerçekleşmesi için çok daha fazla çalışma yapılması gerekiyor. Dürüst olmak gerekirse, Cuma günü sona eren Artemis II misyonu, Artemis Programı'nın en kolay ulaşılabilir hedefiydi.
“Önümüzdeki iş, geride bıraktığımız işten daha büyük,” dedi NASA'nın yönetici yardımcısı Amit Kshatriya, Cuma gecesi inişin ardından.
Bundan sonraki süreç, birden fazla araç gerektiren ve nihayetinde başka bir gezegen cismine iniş yapmayı içeren daha karmaşık operasyonları kapsıyor. Hedeflerine ulaşmak için NASA, denge tekerleklerini çıkarmak zorunda kalacak. İşte, insanları Ay'a indirmek için bir araya gelmesi gereken ana unsurların mevcut durumu.
Uzay Fırlatma Sistemi (SLS)
Birden fazla NASA yetkilisi, 1 Nisan'daki Artemis II fırlatması sırasında Uzay Fırlatma Sistemi roketinin performansını övdü ve roketin görev için hedef yörüngeye %99'un üzerinde bir doğrulukla ulaştığını belirtti.
Artemis III misyonu için ana gövdenin bu ayın ilerleyen günlerinde Louisiana'daki Michoud fabrikasından ayrılarak Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'ne teslim edilmesi bekleniyor. Diğer roket unsurları ise ya ulaştı ya da yakında ulaşacak.
Bu sırada, Mobil Fırlatma Kulesi orta derecede hasar gördü ve bir sonraki görev için yeniden donatılıp istifleme operasyonları yapılmak üzere Florida'daki Araç Montaj Binası'na geri gönderilecek.
SLS roketinin geliştirilmesi -ki Uzay Mekiği programından birçok ana bileşen yeniden kullanıldı- beklenenden çok daha uzun sürse de, programın operasyonel performansı giderek iyileşiyor.
Roketle ilgili akılda kalan sorular varsa, bunlar üst kademesiyle ilgili. NASA'nın bir adet son Ara Dönem Kriyojenik İtici Sistemi (Interim Cryogenic Propulsion Stage) kaldı ve bu üst kademeyi Dünya yörüngesindeki Artemis III misyonu için kullanıp kullanmayacağı belirsiz. Muhtemelen bu son üst kademeyi Artemis IV için saklayacaklar ve Artemis V misyonu için yeni Centaur V üst kademesini kullanacaklar.
Orion
Artemis II misyonundaki başarısına rağmen, sonraki iki uçuş için Orion uzay aracıyla ilgili sorular devam ediyor.
Birkaç ay öncesine kadar, Artemis III Orion uzay aracının üretimi Ocak 2028'lik bir dahili hazır olma tarihine doğru ilerliyordu. Bu, NASA Yöneticisi Jared Isaacman'ın, NASA'nın Artemis III planlarını (şimdi orta 2027'de fırlatılması hedefleniyor) Ay iniş aracıyla Dünya yörüngesinde bir buluşmayı içerecek şekilde değiştirdiğini duyurmasından önceydi. Artemis IV ise şimdi 2028 hedefiyle Ay iniş görevi haline geldi.
Buna göre, NASA ve Orion'un ana yüklenicisi Lockheed Martin'in Orion'un üretim oranını artırması gerekiyor.
NASA, Cuma akşamı gerçekleşen dönüş sırasındaki Orion'un ısı kalkanının performansını değerlendirmeye şimdiden başladı, ancak bu görevden öğrenebilecekleri sınırlı. Çünkü bir sonraki Orion aracından başlayarak, uzay ajansı performansını artıracak daha geçirgen bir ısı kalkanı kullanacak. Artemis III için ısı kalkanı daha az bir endişe kaynağı olacak, çünkü Ay hızlarında (saatte 24.000 mil veya daha yüksek) geri dönmeyecek.
Orion Servis Modülü'nün itici sistemindeki helyum vanaları üzerinde önemli miktarda çalışma yapılması gerekecek. Artemis II sırasında gözlemlenen helyum sızıntısının çözümü Artemis III gibi Dünya yörüngesi görevleri için gerekmese de, Orion Ay yörüngesinde çalışırken bu sorunun kesinlikle giderilmesi gerekiyor.
Kshatriya Perşembe günü yaptığı açıklamada, “Sızıntı oranını önlemek için en azından tasarımı biraz ayarlamamız gerekeceğine, hatta vananın çalışma şeklini temelden değiştirmemiz gerekeceğine eminim,” dedi.
Bu sorun, Artemis IV için hemen en kritik unsur haline geliyor.
İnsanlı İniş Sistemi (Human Landing System)
Artemis III ve Artemis IV için en büyük sorular, SpaceX ve Blue Origin tarafından geliştirilen Ay iniş araçlarının geliştirilmesiyle ilgili.
Yakın zamanda yapılan bir röportajda NASA'nın keşif başkanı Lori Glaze, her iki şirketin de NASA'nın ihtiyaçlarını karşılamak için “gerçek bir taahhüt” içinde olduğunu belirtmişti. Ancak her iki şirket de şu anda test ettikleri prototip donanımlardan, Ay'a güvenli bir şekilde inip kalkabilen özel iniş araçlarına kadar uzun bir yol kat etmek zorunda.
Artemis III için bile, Dünya'ya daha yakın daha basit bir görev olmasına rağmen ciddi zorluklar var. SpaceX ve Blue Origin, Orion ile yanaşıp kenetlenmeden önce sırasıyla Starship ve Blue Moon araçları için NASA'nın kapsamlı “insan derecelendirme” sürecinden geçmek zorundalar.
Ayrıca, SpaceX ve Blue Origin'in, oldukça sıkı termal yönetim ve diğer sınırlamalara sahip Orion ile entegrasyonu da önemsiz değil. İki araç arasında kabin basınçlarının kabaca eşitlenmesini sağlamak bile önemli bir görev. Tüm bunları önümüzdeki 12 ila 18 ay içinde tamamlamak zorlu bir mücadele olacak.
Ardından, Artemis IV için daha da büyük engeller var. SpaceX için şirket, Ay'a ve geri dönüş yolculuğu için Starship'i düşük Dünya yörüngesinde yakıt ikmali yapma konusunda test etmek ve verimli hale gelmek zorunda. Ve uzay uçuşu operasyonları konusunda çok sınırlı deneyime sahip olan Blue Origin, henüz test edilmemiş olan Blue Moon Mk. 1 iniş aracının daha yetenekli bir versiyonunu geliştirmek zorunda.
Her iki şirket de Ay yörüngesinde operasyon yapmayı öğrenmeli, araçlarını Ay'a indirme ve ardından Ay yüzeyinden kaldırma konusunda ustalaşmalı.
Ay iniş aracı hazırlığının, hem Artemis III hem de Artemis IV için en uzun süren aşama olduğu şüphesiz.
Uzay Giysileri
Axiom Space, şu anda NASA'nın astronotların Ay yüzeyinde yürümesine olanak tanıyacak uzay giysileri için tek tedarikçisi konumunda.
Ayrıca, Isaacman'ın en az bir AxEMU giysisini Artemis III'te mikro yerçekiminde test etmek istediğini belirttiği bildirildi.
Sorun şu ki, Axiom'un Axiom Extravehicular Mobility Unit veya AxEMU olarak bilinen giysisinin geliştirme eğrisinde nerede olduğuna dair çok az bilgimiz var. Ara sıra güncellemeler alıyoruz, örneğin geçen Ağustos ayında uzay giysisinin üç mürettebatlı su altı testini başarıyla tamamladığı bildirildi.
NASA başlangıçta Uluslararası Uzay İstasyonu dışındaki uzay yürüyüşleri ve Ay'da yürüme için yeni nesil bir uzay giysisi geliştirmek üzere iki tedarikçi seçmişti. Ancak 2024 yılında Collins Aerospace, programla ilgili zorlukları gerekçe göstererek çekildi. Bu nedenle tüm baskı Axiom'un üzerinde.
Ticari İniş Araçları
Sekiz yıl önce NASA, özel şirketlerin Ay'a küçük yükleri, tipik olarak birkaç yüz kilogramı indirebilmeleri için mütevazı bir program başlattı. O zamandan beri, bu Ticari Ay Yük Hizmetleri (CLPS) programı kapsamında üç şirket Ay'a iniş denemesi yaptı. Bunlardan Astrobotic'in görevi başarısız oldu, Firefly başarılı oldu ve Intuitive Machines'in bir büyük ölçüde başarılı bir görevi ve bir büyük ölçüde başarısız bir görevi oldu. Önümüzdeki yıllarda daha fazla şirket deneme yapacak.
Önümüzdeki 12 ay içinde bu CLPS görevlerinden dördü daha uçabilir. Ve NASA'nın, Ay yüzeyinde bir üs geliştirme girişimi kapsamında, bu şirketlerin yeteneklerini yüzlerce kilogramdan tonlara çıkarma konusunda büyük planları var.
Isaacman, bu Ay üssü planının üç aşamasını birkaç hafta önce Washington D.C.'deki Ignition etkinliğinde duyurdu. Bu Ay hizmetleri şirketleri, Ay'a ilk insanlı inişler için kritik olmasa da, Ay yüzeyinde sürdürülebilir bir varlık için gerekli olan güç, iletişim ve diğer unsurların taşınması için hayati öneme sahipler.
Bu nedenle, bu Artemis Programı'nın başarılı olması için bu şirketlerin geliştirme aşamasındaki “şanslarını deneme” döneminden düzenli olarak başarıya ulaşma aşamasına geçmeleri gerekecek.
Bu gece NASA bu görevi kutlayacak, muhtemelen bazı çılgın iniş partileriyle. Yarın ise asıl zorlu çalışma başlayacak.
