Yıllarca süren gecikmelerin ardından, NASA'nın Artemis II görevi, 1972'deki Apollo 17 görevinden bu yana ilk kez astronotları Ay'a göndermeye hazırlanıyor. Bu tarihi görev, ajansın insanlığın ilk Ay üssünü inşa etme konusundaki iddialı hedefine yönelik en büyük adımı temsil ediyor.
Artemis II'nin rekorları zorlayan mürettebatı; komutan Reid Wiseman, pilot Victor Glover ve görev uzmanları Christina Koch ile Jeremy Hansen'dan oluşuyor. Ekip, en erken 1 Nisan'da Kennedy Uzay Merkezi'ndeki Fırlatma Rampası 39B'den havalanacak. Astronotlar, NASA'nın devasa Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketiyle uzaya fırlatılacak, ardından Orion kapsülüyle Ay'ın yörüngesinde süzülecek ve yaklaşık 10 gün sonra Dünya'ya dönecek.
Peki fırlatma sırasında ve sonrasında tam olarak neler olacak? Astronotlar bu tarihi yolculuk boyunca neler yapacak?
Bu Ay macerasını daha iyi anlamanız ve takip etmeniz için görevin zaman çizelgesini 12 ana adıma ayırdık.
1. Fırlatma ve İlk Ayrılmalar
Artemis II'nin resmi fırlatma dizisi, fırlatmadan yaklaşık 49 saat önce başlayacak. Bu süreçte görev kontrol ekibi, Kennedy Uzay Merkezi'nde bir dizi güvenlik ve mühendislik kontrolünü gerçekleştirecek.
Ancak asıl heyecan, fırlatmadan yaklaşık üç saat önce başlayacak. Astronotlar, 98 metre yüksekliğindeki SLS roketinin tepesindeki Orion uzay aracına bağlanacak ve kapsüle yerleştirilecek. 2,65 milyon litre kriyojenik yakıtın üzerinde, gergin bir bekleyişin ardından, roketin ana motorları fırlatmadan yedi saniye önce ateşlenecek ve milyonlarca insan geri sayımı birlikte izleyecek.
Fırlatma anından (T-0) itibaren, roketin iki katı yakıtlı güçlendiricisi ateşlendiğinde, devasa roketin fırlatma kulesini terk etmesi yaklaşık 6,5 saniye sürecek. Bu andan itibaren, mürettebat yerçekiminden kurtulmak için mücadele ederken, her biri 4 G'ye kadar kuvvet hissederek hızla gökyüzüne yükselecek. Dikey uçuşun 56. saniyesinde (T+0:56) ses bariyerini aşmaları bekleniyor.
Bir dakikadan biraz daha sonra (T+2:08), yaklaşık 48 kilometre yükseklikte, roketin boş yakıt tankları fırlatılacak. Fırlatma güvenlik sistemi gibi diğer gereksiz bileşenler de ayrılacak. Bu, uzay aracının toplam ağırlığını azaltacak ve roketin ana motorlarının onu ileriye doğru itmesine olanak tanıyacak. (Ayrılan bileşenlerin Atlantik Okyanusu'na düşmesi bekleniyor.)
2. Ana Motor Kesilmesi
Yaklaşık altı dakika sonra (T+8:06), roketin ana motorları da yakıtını tüketecek ve hızla ayrılacak. Bu motorlar ya atmosferde yanarak yok olacak ya da Pasifik Okyanusu'na düşecek.
Bu noktada, astronotlar ve roketin kalan kısmı, Dünya'dan Uluslararası Uzay İstasyonu'nun beş katından daha yüksek bir apogee (en yüksek yükseklik) olan 2.250 km'lik hızlı ve oldukça eliptik bir yörüngede sıkışıp kalacak.
Mürettebat, önümüzdeki 40 dakika boyunca Dünya etrafında hızla ve düzensiz bir şekilde dönecek. Bu sırada Koch ve Hansen koltuklarından ayrılıp tuvalet, su sebili ve diğer temel ekipmanları kurmak gibi bir dizi görevi yerine getirecek. Bu aşamada, uzay aracının güneş panelleri açılarak yerleşik sistemlere güç sağlayacak.
Bu aşama, mürettebattan uzaya daha önce hiç gitmemiş tek kişi olan Hansen için sorunlu olabilir. İlk kez uzaya giden astronotların yaklaşık yarısı, aşırı hareket hastalığı olan uzay uyum sendromunu deneyimliyor. Hansen daha önce yaptığı bir açıklamada bu durumdan endişe duyduğunu belirtmişti. Eğer etkilenirse, hareketlerinde çok dikkatli olması ve yapabileceklerini en aza indirmeye çalışması gerekecek.
3. Perigee Yükseltme Manevrası
Koch ve Hansen görevlerini tamamladıktan sonra (yaklaşık T+49), ilk yörünge manevrası için tekrar yerlerine oturacaklar. Bu manevra, uzay aracının perigee'sini (en alçak yüksekliğini) apogee'siyle eşleşecek şekilde yükseltecek. Bu yapılmazsa, uzay aracı Dünya'ya geri düşmeye başlayacaktı.
Bu ilk "yanma" işlemi, Geçici Kriyojenik İtici (ICPS) olarak adlandırılan roketin ikinci aşaması kullanılarak gerçekleştirilecek ve bir veya iki dakika sürecek. Wiseman ve Glover, fırlatma sırasında yaptıkları gibi bu yanmayı izleyecekler, ancak tüm büyük manevralar tamamen otomatik olacak.
Bu adım tamamlandıktan sonra, uzay aracı Dünya etrafında nispeten kararlı bir yörüngede olacak. Bu, ekibin gezegenimizden ayrılmanın bir sonraki adımlarını denemeden önce kısa bir ara vermesine olanak tanıyacak.
4. Apogee Yükseltme Yanması
Yaklaşık bir saat sonra (T+1:47:57), uzay aracı, yörüngesini önemli ölçüde yükseltmek için ICPS ile ikinci ve daha uzun bir yanma gerçekleştirecek.
Bu otomatik yanma yaklaşık 15 dakika sürecek. Bu adım tamamlandıktan sonra, ekip, gezegen etrafında dönüşü yaklaşık 23,5 saat sürecek olan 70.000 km apogee'ye sahip "yüksek Dünya yörüngesinde" bulunacak. Bu maksimum yükseklikte, Orion kapsülü ayrıca Arjantin, Güney Kore, Almanya ve Suudi Arabistan'a ait küçük araştırma uyduları olan küp uyduları konuşlandıracak.
Bu noktada astronotlar, Dünya'dan olan yolculuklarına ara verecek ve "Ay'a yolculukları" için gerekli son adımları atmaya hazırlanacaklar.
5. İkinci Aşamaların Ayrılması ve "Yakınlık Operasyonları"
İkinci yanmadan sonra, ICPS büyük ölçüde tükenecek ve roketin geri kalanından ayrılacak - ancak çok uzağa gitmeyecek.
Bu noktada (T+3:24:15), Glover, Artemis II mürettebatı tarafından "Ingenuity" olarak adlandırılan Orion kapsülünün kontrolünü ele alacak ve yakınlık operasyonlarına "prox ops" başlayacak. Bir saatten biraz fazla sürecek bu aşamada, Glover, harcanan motoru kapsülün manevra yapması gereken bir vekil hedef olarak kullanarak, bir joystick ile ICPS etrafında çeşitli uzay uçuşu testleri gerçekleştirecek.
Bu, Orion uzay aracının uzayda daha önce hiç insan tarafından pilot edilmemiş olması ve Artemis III ve Artemis IV gibi gelecekteki görevler için uygun şekilde test edilmesi gerektiği için önemli bir adımdır. Prox ops tamamlandıktan sonra, ICPS son bir yanma gerçekleştirerek Dünya'ya geri dönecek ve yeniden giriş sırasında yanacak veya okyanusa çarpacak.
Bu noktada, astronotlar egzersiz yapacak ve uzaydaki ilk yemeklerini yiyecek, ardından yaklaşık dört saat uyuyacaklar. Daha sonra, Dünya'ya dönme veya göreve devam etme kararlarının verileceği bir dizi yörünge düzeltme yanmasını denetlemek için uyandırılacaklar, ardından yaklaşık dört saat daha uyuyacaklar. Tekrar uyandıklarında, göreve devam edip edemeyeceklerini öğrenecekler.
6. Ay Yörüngesine Enjeksiyon
Ekip devam etme iznini aldıktan sonra, bir sonraki adım, "translunar injection" olarak adlandırılır. Bu aşamada, Orion kapsülüne bağlı ve Avrupa Uzay Ajansı tarafından geliştirilen bir itici sistem olan Avrupa Servis Modülü'nün ana motorları ateşlenecek. (Bu modül ayrıca hava, su ve ısıtma gibi diğer hayati sistemleri sağlar ve Orion kapsülünü çalıştıran güneş panellerini barındırır.)
Bu son büyük yanma, uzay aracının yüksek irtifa yörüngesindeki en alçak noktası olan perigee'ye ulaştığında, görevden yaklaşık 25,5 saat sonra başlayacak. Perigee'de, Dünya'nın yerçekimi kapsüle gezegenimizden tamamen kaçması için ihtiyaç duyduğu son itici gücü verecek. Mürettebat devam etmeye hazır değilse, manevrayı gerçekleştirmek için ikinci bir şans için 23,5 saat daha bekleyebilir.
Yanma tamamlandıktan sonra, astronotlar büyük manevralar olmadan Ay'ın etrafından Dünya'ya dönecekleri "serbest dönüş yörüngesine" kilitlenecekler. Bu, astronotların 1970'teki Apollo 13 görevinden bu yana bu tür bir yörüngeyi tamamladığı ilk sefer olacak; o zamanlar astronotlar uzay araçlarındaki bir patlamanın ardından Ay'a inişi terk etmek zorunda kalmışlardı.
Bu noktadan sonra, büyük sistem arızaları olmadığı sürece uzay aracı Dünya'ya dönecektir.
7. Ay'a Gidiş
Önümüzdeki dört gün boyunca astronotlar Ay'a doğru süzülecek. Birkaç ince yörünge düzeltme yanması gerçekleştirmeleri gerekebilir, ancak büyük ölçüde yolculuğun tadını çıkaracaklar.
Bu süre zarfında, astronotlar yemek yiyecek, uyuyacak ve sıfır yerçekiminde CPR uygulaması ve "hızlı uzay giysisi giyme ve basınçlandırma gösterimi" dahil olmak üzere bir dizi egzersiz tamamlayacaklar. Ayrıca Ay'a giderken kapsülden medya röportajları da yapmaları muhtemel.
Tüm bu çalışmalar, yaklaşık 9,3 metreküplük (iki minivan büyüklüğünde) iç hacme sahip "Ingenuity"nin dar alanında gerçekleştirilecek.
8. Ay Yaklaşımı
Artemis II ekibi Ay'a ulaştığında, görevlerinin altıncı gününün başlangıcına doğru, Ay ortamının tadını çıkarmak için fazla zamanları olmayacak; "sapan" manevrası sadece birkaç saat sürecek.
30 ila 50 dakika boyunca, Orion kapsülü Ay'ın uzak tarafının arkasından geçerken radyo sessizliğine bürünecekler. Bu süre zarfında Dünya'dan en fazla 400.000 km uzaklığa ulaşacaklar. Bu, insanların gezegenimizden şimdiye kadar seyahat ettiği en uzak mesafe olacak ve Apollo 13 astronotlarının rekorunu kıracak.
Ekibin Ay yaklaşımı sırasında gerçekleştireceği temel görevlerden biri, Dünya'dan mesaj göndermek ve almak için lazerleri kullanan ve NASA'nın planladığı Ay üssündeki gelecekteki iletişim rölelerinin temelini oluşturacak olan Orion Artemis II Optik İletişim Sistemi'ni test etmek olacak.
Ayrıca, ekibin son fotoğrafçılık eğitimleri sayesinde muhteşem olması beklenen Ay'ın uzak tarafının görüntülerini çekecekler. NASA'ya göre, Artemis II astronotları için Ay, kapsül pencerelerinden dışarıda bir basketbol topu kadar büyük görünecek.
9. Dünya'ya Dönüş Yolculuğu
Ay yaklaşımını tamamladıktan sonra, astronotlar Dünya'ya geri dönecekler. Bu yolculuk, gidiş yolculuğuyla yaklaşık aynı süreyi alacak ve büyük ölçüde aynı şeyleri yaparak geçecek.
Ancak, yedinci görev günü, Ay "sapan" manevrasından hemen sonra, NASA'nın bilgilendirme formuna göre "mürettebat için ağırlıklı olarak serbest zaman" olacak.
Görev boyunca ekip, uyku kalitesi ve stres seviyeleri gibi unsurları nasıl etkilediğini test etmek için kendileri üzerinde bir dizi deney yapacak, ayrıca kan, idrar ve tükürüklerini izleyecek. Ekip ayrıca, radyasyonun ve mikro yerçekiminin insan sağlığını hücresel düzeyde nasıl etkilediğini test edecek mini "avatar"ları (organ-on-a-chip cihazlarında kemik iliğini simüle etmek için büyütülmüş kan örnekleri) taşıyor.
10. Mürettebat Kapsülü Ayrılması
Astronotlar Dünya atmosferine yaklaştıkça, mürettebatın dönüş modülü olarak da hizmet veren Orion kapsülü, yeniden girişte yaklaşık 20 dakika kala Avrupa Servis Modülü'nden ayrılacak.
Bunu, "Ingenuity"nin irtifasını hafifçe artıran, kapsülü yavaşlatan ve uzay aracı üzerindeki muazzam gerilimi azaltacak optimal yeniden giriş açısını sağlayan son bir yanma takip edecek. NASA'ya göre, Avrupa Servis Modülü, Ingenuity'den kısa bir süre önce atmosfere yeniden girecek ve yüksek hızı nedeniyle muhtemelen parçalanacaktır.
11. Dünya Yeniden Girişi
Ingenuity'nin tahmini yeniden giriş hızı saatte 40.000 km'nin biraz üzerinde olacak. Bu, insanlı yeniden giriş için bir rekor ve şimdiye kadar bir insanın seyahat ettiği en hızlı hız olacak.
Bu hızda, kapsülün dış yüzeyi 1.650 santigrat dereceye (3.000 Fahrenheit) kadar ulaşabilir. Bazı uzmanlar Orion'un ısı kalkanlarının bu yoğunluğa dayanıp dayanamayacağını sorgularken, NASA bunun bir sorun olmayacağından emin.
Yeniden giriş süreci yaklaşık 10 dakika sürecek ve kapsülün süper sıcak plazmayla kaplı olduğu yeniden girişin en kritik anında mürettebat birkaç dakika boyunca radyo iletişiminin dışında kalacak.
12. Splashdown
Kapsül atmosfere yeniden girdikten sonra, hızla Dünya yüzeyine doğru serbest düşüşe geçecek.
7.600 metre yükseklikte, her biri 7 metre çapında iki "drog paraşütü" açılacak ve kapsülü saatte 494 km'ye kadar yavaşlatacak. Ardından, yaklaşık 2.900 metre yükseklikte, kapsülün üç ana, 35 metre genişliğindeki paraşütleri açılacak ve kapsülü güvenli bir splashdown için saatte 27 km'ye kadar yavaşlatacak. Kapsül dik, yan veya ters dönebilir. Ancak, kapsülün üst kısmının etrafında hızla şişen beş büyük hava yastığı, doğru konumda kalmasını sağlayacak. Yorgun astronotlar, Artemis II'yi sonuçlandıracak olan ABD Donanması gemilerinin onları toplamasını bekleyecek.
