Bilim insanları, Alzheimer hastalığının ilk evrelerini ve hatta belirtiler ortaya çıkmadan yıllar, hatta on yıllar öncesini tespit edebilecek umut vadeden bir kan testi geliştirdi. Bu yeni teknoloji, hastalığın erken teşhis ve tedavi süreçlerinde önemli bir adım olabilir.
Yapılan yeni bir araştırmaya göre, pTau217 adı verilen bir kan biyobelirteci, beyindeki amiloid-beta ve tau proteinlerinin tehlikeli birikimlerini erken dönemde uyarma potansiyeli taşıyor. Bu proteinlerin birikimi uzun zamandır Alzheimer hastalığı ile ilişkilendiriliyor.
Şu anda PET taramaları gibi yöntemlerle bu protein birikimleri tespit edilebiliyor. Ancak pTau217 kan testleri, Alzheimer riski yüksek olan vakaları şimdiye dek görülmemiş bir erkenlikle belirleyebilir.
Araştırmada yer alan uzmanlar, PET taramalarının Alzheimer hastalığı ilerlemesinin en erken belirtilerini, yani beyindeki amiloid birikimlerini belirtiler başlamadan 10 ila 20 yıl önce ortaya çıkardığını düşündüklerini belirtiyor. Ancak yeni gelişmeler, pTau217'nin bu birikimler belirginleşmeden yıllar önce tespit edilebileceğini gösteriyor.
Araştırmada 50 ila 90 yaşları arasında 317 katılımcı yer aldı. Tüm gönüllüler çalışmanın başında bilişsel olarak sağlıklıydı ve ortalama sekiz yıl boyunca takip edildiler. Çalışma kapsamında amiloid-beta ve tau PET taramalarından, bilişsel testlerden ve kan testlerindeki pTau217 seviyelerinden elde edilen veriler toplandı ve zaman içinde izlendi.
Kan testlerinin, protein birikintileri ve yumakları konusunda PET taramalarıyla yakından uyumlu olduğu gözlemlendi. Hatta bazı durumlarda artan pTau217 seviyeleri, beyin taramalarında henüz görülmeyen değişiklikleri öngördü. Yani, araştırmacılar yüksek pTau217 seviyelerinin gelecekteki Alzheimer patolojisiyle ilişkili olduğunu, düşük pTau217 seviyelerinin ise hastalık gelişme riskinin minimal olduğunu buldu.
Uzmanlar, çalışmada dikkat çekici olanın, klinik olarak yapılan amiloid taramaları normal görünse bile, pTau217 biyobelirtecinin daha sonra amiloid pozitif hale gelecek bireyleri tespit edebilmesi olduğunu vurguluyor. Ayrıca, düşük pTau217 seviyelerine sahip kişilerin birkaç yıl boyunca amiloid negatif kalma olasılığının yüksek olduğu belirtiliyor.
Daha yüksek miktarda pTau217, çalışma süresince bilişsel gerileme olasılığının daha yüksek olmasıyla da ilişkilendirildi. Ancak bu durum, başlangıçta zaten toksik amiloid-beta protein birikimi belirtileri olan kişilerde daha belirgindi.
Bu yeni araştırma, kandaki pTau217'nin Alzheimer riskini tahmin etmede yardımcı bir yol olabileceğine dair önceki çalışmaları destekliyor. Bu, beyinde anormal bir şeylerin başladığının göstergesi olabilecek faydalı bir biyolojik işaret olarak değerlendiriliyor.
Ancak bu testlerin klinik kullanıma girmesi biraz zaman alacak. Araştırmacılar, tahmin algoritmalarını daha doğru hale getirmek için daha fazla veri toplamak istiyorlar ve bunun için daha geniş ve çeşitli gönüllü gruplarına ihtiyaç duyulacak. Diğer bir husus ise, kan testlerinin amiloid-beta veya tau protein birikimlerini doğru bir şekilde öngörebilmesi durumunda bile, bu birikimlerin mutlaka demansa ilerlemeyebileceği gerçeği.
Günümüzde doktorlar, bir kişiye Alzheimer teşhisi koymak için çeşitli testler ve değerlendirmeler kullanıyor. Yıllar veya on yıllar öncesinden riski kesin olarak tahmin edebilecek tek bir basit test bulunmuyor. En azından şimdilik.
Uzmanlar, alan hızla gelişirken, araştırma tarafındaki keşiflerin klinik uygulamalara hızla dönüşmesini görmekten heyecan duyduklarını ifade ediyor. Gelecekte kimlerin amiloid pozitif olacağını tahmin ederek, Alzheimer hastalığı için daha erken tahmin imkanlarını artırmaya çalıştıklarını belirtiyorlar.
Bu araştırma, Nature Communications dergisinde yayımlandı.
