Evinde turuncu bir kedi besleyenler bilir, bu kediler biraz farklıdır. Genetik olarak bakıldığında da durum tam olarak böyleymiş!
Turuncu tüy rengi, kedi genetiğindeki en belirgin özelliklerden biri olsa da, uzun yıllardır çözülemeyen bir gizemini koruyordu. Diğer memelilerdeki çoğu tüy renginin aksine, turuncu renk kalıtım kurallarına tam olarak uymuyordu ve tam 60 yıldan fazla bir süredir bu rengin sorumlusu olan gen gizemini koruyordu.
Yapılan iki bağımsız araştırmada, sevimliliğin kaynağı olan turuncu tüylerin, kedilerin genetik yapısındaki protein kodlamayan bir DNA parçasındaki eksikliğin bir sonucu olduğu ortaya çıktı.
Bir üniversiteden genetik uzmanı, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, bunun uzun süredir devam eden bir genetik muamma olduğunu belirtti.
Uzmanlar ve çalışma arkadaşları, turuncu tüylerin çıktığı kedi deri hücrelerinin, turuncu tüyü olmayan kedilerin deri hücrelerine kıyasla Arhgap36 adlı bir genden 13 kat daha fazla RNA ifade ettiğini keşfetti. Beklenenin aksine, aşırı aktif Arhgap36 geninin protein kodlayan kısmında bir mutasyon yerine, genin ifadesini etkileyen öncül dizisinde bir delesyon (eksiklik) olduğu görüldü.
Araştırmacılar tarafından incelenen 188 kedilik bir veri tabanında (145 turuncu, 6 alacalı/kaplumbağa kabuklu ve 37 turuncu olmayan kedi) yapılan incelemelerde, bu 5 bin bazlık delesyonun her turuncu kedide bulunduğu tespit edildi.
Bir bulgu ise sürpriz olmadı. Uzun süredir tahmin edildiği gibi, mutasyona uğrayan gen kedinin X kromozomunda bulunuyor. Bu durum, cinsiyetler arasındaki renk farklılıklarının nedenini de açıklıyor. Çoğu turuncu kedi erkek iken, bir miktar turuncu tüyü olan dişi kediler genellikle farklı renklerin yamalı bir karışımına sahip oluyor.
Çalışma ekibi, bu gözlemlerin, 5 bin bazlık delesyonun cinsiyete bağlı turuncu rengin nedeni olduğuna dair güçlü genetik ve genomik kanıtlar sunduğunu belirtiyor.
İnsanların kedilerle yaklaşık 10 bin yıl önce birlikte yaşamaya başlamasından bu yana, siyah bir kedi ile turuncu bir kedinin beklenmedik renklerde yavrulara sahip olabilmesi bir merak konusuydu.
Bu eşleşmeden doğan erkek yavrular çoğunlukla beklendiği gibi ya turuncu ya da siyah olurken, dişi yavrular siyah, turuncu ve beyazın alacalı bir karışımına veya turuncu rengin siyah tüy içine serpilmiş halinin kaplumbağa kabuğu desenine sahip olabiliyordu.
Her iki araştırma ekibi de, turuncu tüy rengine neden olan mutasyonun X kromozomunda bulunduğunu doğruladı. Bu da cinsiyetler arasında bu kadar belirgin renk desen farklılıklarının ortaya çıkmasının nedenini oluşturuyor.
Erkek kedilerde bu mutasyondan sadece tek bir X kromozomunda bir kopya bulunurken, dişiler her iki ebeveynden aldıkları X kromozomlarının her birinde bu mutasyonun bir kopyasına sahip oluyor.
Memeliler, kromozom ürünlerinin aşırı ifadesini önlemek için hücrelerinin her birinde iki X kromozomundan birini rastgele inaktive eder. Bu durum, dişi turuncu kedilerin gelişim halindeki bazı deri hücre dokularında aktif turuncu mutasyonuna sahip olmasına neden olurken, komşu hücrelerde mutasyona uğramış gen içeren X kromozomunun inaktif hale gelmesini sağlıyor.
Her iki X kromozomunun da mutasyonu taşıması nadir durumlarda, dişinin tıpkı bir erkek gibi parlak turuncu bir kürke sahip olarak büyümesine neden oluyor.
Turuncu kediler, türdeşleri arasında çok da zeki olmama konusunda esprili bir şöhrete sahip. Bu anekdotların yanı sıra, kedi rengi ile bilişsel yetenekler arasında bu tür bağlantılar bilimsel olarak desteklenmiyor ve bu mutasyonun sağlık veya zihinsel refah üzerinde belirgin olumsuz sonuçları bulunmuyor.
Arhgap36 geninin, diğer hayvanlarda aşırı veya yetersiz çalışması durumunda gelişimsel sorunlara neden olduğu biliniyor. Ancak turuncu kedilerde, genin sadece gelişmekte olan ve olgunlaşan melanosit adı verilen pigment hücrelerinde aşırı ifade edildiği görülüyor.
Çalışma ekibi, kaplumbağa kabuklu ve alacalı kediler arasındaki farkın, alacalı kedilerde ek bir beyaz lekelenme mutasyonunun varlığı olduğunu, bu mutasyonun gelişmekte olan melanositlerin nöral krestten göç ederken hayatta kalma yeteneğini etkilediğini ve hayatta kalan melanosit klonlarının daha geniş bir vücut bölgesinde genişlemesine izin verdiğini açıklıyor.
Kyushu Üniversitesi'nden genetik uzmanının liderliğindeki ikinci çalışma da, turuncu kedi tüy geninin Arhgap36 olduğunu tespit etti. Bu genin daha yüksek ifadesinin renk pigment genlerini baskıladığını ve koyu kahverengi ila siyah eumelanin pigmentlerinin kırmızımsı ila sarı pheomelanin pigmentlerine kaydığını buldular.
Turuncu kürklerinin arkasında ne olursa olsun, turuncu kediler iyi bir şirkette sayılır.
Yakın zamanda 93 ülkeyi kapsayan bir araştırma, daha fazla kediye sahip ülkelerin genel mutluluk düzeylerinin daha yüksek olduğunu bildirdi. Ancak 93 ülkeyi kapsayan her karşılaştırmada olduğu gibi, araştırmacılar da korelasyonun nedensellik olmadığını ilk kabul edenler arasında.
Bu araştırmalar Current Biology dergisinde yayınlanmıştır.
