1976 yılında hayatımıza giren ve o dönemde hesap makinelerinden ev bilgisayarlarına, hatta atari salonlarındaki oyunlara kadar pek çok cihazda kendine yer bulan Zilog Z80 işlemci, günümüzdeki güçlü işlemcilerle kıyaslandığında oldukça mütevazı kalıyor. Ancak teknoloji tutkunları, bu eski ve saygıdeğer işlemci için tam anlamıyla çalışan bir yapay zeka (AI) geliştirmeyi başardı. Geliştirici HarryR tarafından hayata geçirilen "Z80-μLM" projesi, Zilog Z80'un sınırlı yetenekleriyle 'yapay zeka' deneyimi sunuyor.
HarryR, projenin Turing Testi'ni geçemeyeceğini kabul etse de, bunun eğlenceli bir deneme olduğunu belirtiyor. Bu gelişmenin Z80 işlemcilerin fiyatını etkilemesi beklenmiyor.
Projenin detaylarına göre, "Z80-μLM, Z80 işlemcilerde 64KB RAM ile çalışabilmek üzere optimize edilmiş, karakter karakter metin üreten bir 'konuşan yapay zeka'dır." Geliştiricinin amacı, bir yapay zeka projesini hala bir 'kişiliğe' sahip olabilecek kadar küçültmenin sınırlarını zorlamaktı. Yapay zekanın eğitilip ince ayarlarının yapılabilmesi mümkün mü sorusuna ise HarryR, inference (çıkarım), ağırlıklar ve sohbet arayüzünü de içeren projeyi sadece 40KB'a sığdırarak cevap vermiş.
HarryR, bu Z80 AI projesinin özelliklerini detaylı bir şekilde paylaştı:
- Trigram karma kodlaması: Girdi metni, kelime sırasından bağımsız ve yazım hatalarına toleranslı 128 kovaya (bucket) karma (hash) olarak kodlanıyor.
- 2-bit ağırlık kuantizasyonu: Her ağırlık {-2, -1, 0, +1} değerlerini alıyor ve bayt başına 4'er adet paketleniyor.
- 16-bit tamsayı çıkarımı: Tüm matematiksel işlemler Z80'un doğal 16-bit tamsayı aritmetiği ile yapılıyor.
- ~40KB .COM dosyası: CP/M işletim sisteminin Transient Program Area (TPA) alanına sığıyor.
- Otoregresif üretim: Metni karakter karakter üretiyor.
- Kayan noktalı sayı yok: Her şey tamsayı matematiği ve sabit noktalı ölçeklendirme ile gerçekleştiriliyor.
- Etkileşimli sohbet modu: Sadece CHAT komutuyla argüman girmeden çalıştırılabilir.
Proje kapsamında iki örnek sunuluyor: Birincisi, selamlara ve kendisi hakkındaki sorulara kısa cevaplar veren "Tinychat" adlı konuşkan bir chatbot. Diğeri ise, modelin bir sırrı bildiği ve kullanıcının 20 soru sorarak bunu tahmin etmeye çalıştığı bir tahmin oyunu olan "Guess".
Bu örneklerin her ikisi de CP/M sistemleri ve Sinclair ZX Spectrum için çalıştırılabilir ikili dosyalar (binary) olarak sunulmuş. CP/M dosyaları doğrudan çalıştırılabilen .COM formatındayken, ZX Spectrum için sunulan .TAP dosyaları ise emülatörlerde veya gerçek donanımda yüklenebilen kaset tape imajlarıdır.
Chatbot'un AI'ı sınırlı olsa da nüanslı cevaplar verebiliyor:
- OK - onaylandı, nötr
- WHY? - önermeyi sorguluyor
- R U? - varoluşsal şüphe uyandırıyor
- MAYBE - gerçek belirsizlik
- AM I? - soruyu geri yöneltiyor
HarryR'a göre, "Bu farklı bir etkileşim biçimi. Kısa cevaplar, anlamı bağlamdan çıkarmanızı veya anladığını görmek için doğrudan evet/hayır soruları sormanızı gerektiriyor." Cevaplar kasten kısa ve bazen belirsiz olsa da, verilen yanıtlarda bir kişilik sezilebiliyor. Acaba bu durum, bir yapay zekayı gerçek bir kişiye benzetmeye çalışan insan beyninin bir yansıması mı?
Yapay Zeka Z80 Kıyametini mi Getirecek?
Kısa cevap hayır, korkacak bir şey yok! Ancak Z80 işlemci, yaklaşık 50 yıllık ömründe çeşitli zorluklarla karşılaştı.
2024 yılında, Zilog'un Ürün Değişiklik Bildirimi (PCN) ile paylaştığı bilgilere göre, Z80 için üretim sona erdi. 15 Nisan 2024 tarihli bildirimde, Zilog'un "Wafer Dökümhane Üreticisi'nin Z80 ürünü için desteği sonlandıracağı" belirtildi. Ancak endişelenmeye gerek yok, zira Mayıs 2024'te bir geliştirici, doğrudan uyumlu bir yedek üzerinde çalıştığını duyurdu. Rejunity'nin Z80-Open-Silicon deposuna bakıldığında, Tiny Tapeout projesi aracılığıyla bu amacın gerçekleştirildiği görülüyor.
