Sağlıklı yaşlanma denince akla ilk gelenler beslenme, egzersiz ve sosyal etkileşim olsa da, araştırmacılar bu konunun sadece bunlarla sınırlı kalmadığını giderek daha fazla ortaya koyuyor. Dünyanın 'Mavi Bölgeleri' olarak bilinen ve insanların 100 yaşına ulaşma olasılığının daha yüksek olduğu yerlerden biri olan Sardinya'da yapılan bir çalışma, göz ardı edilen bir faktörün de en az diğerleri kadar önemli olabileceğini gösteriyor: Kişilik.
Sardinya'daki bir Mavi Bölge'de yaşayan insanlar üzerinde yapılan bir araştırma, kişilik özelliklerinin insanların zorluklara nasıl tepki verdiğini ve çevreleriyle nasıl etkileşimde bulunduğunu şekillendirdiğini, böylece yaşlandıkça onları aktif tutan alışkanlık ve davranışları oluşturduğunu ortaya koydu.
İtalya'daki Cagliari Üniversitesi'nden psikolog Maria Chiara Fastame liderliğindeki bir ekip, "Bu bulgular, uyarlanabilir kişilik özellikleri ve başa çıkma kaynaklarının bir kombinasyonunun daha aktif bir yaşam tarzını teşvik ettiğini gösteriyor" diyerek, bu durumun başarılı yaşlanma mekanizmalarına dair önemli ipuçları sunduğunu belirtti.
Kişiliğin rolünü tam olarak anlamak kolay değil. Sağlıklı yaşlanma, genlerimizden içinde yaşadığımız çevreye kadar pek çok faktörden etkileniyor, bu da tek bir faktörün etkisini izole etmeyi zorlaştırıyor. Bu nedenle araştırmacılar, dünya üzerindeki az sayıdaki Mavi Bölge'ye ilgi gösteriyor. Bu bölgelerde yaşayanların ortalama yaşam süresinin üzerinde yaşadığı ve hastalıklara daha az yakalandığı belirtiliyor.
Fastame ve meslektaşları, Sardinya Mavi Bölgesi'ne odaklanarak, kişilik özelliklerinin psikolojik iyi oluş ve sağlıkla ilgili yaşam kalitesi (HRQoL) ile bir bağlantısı olup olmadığını incelediler. Daha önceki çalışmalar, Mavi Bölgelerde yaşayanların dayanıklılık, psikolojik iyi oluş ve iyimserlik gibi özelliklerde daha yüksek puanlar aldığını göstermişti, ancak kişilik üzerine daha detaylı bir inceleme yapılmamıştı.
Araştırmacılar, daha uyarlanabilir kişilik özelliklerinin daha iyi sağlıkla ilgili yaşam kalitesiyle ilişkili olacağını ve bu özelliklere sahip kişilerin daha yüksek psikolojik iyi oluş düzeyine sahip olacağını ve hobilerine daha fazla zaman ayıracağını öngördüler. Bu amaçla, 71 ila 101 yaşları arasındaki 125 yetişkin üzerinde araştırma yapıldı. Katılımcıların 55'i Mavi Bölge'de, 70'i ise Mavi Bölge dışındaki yakın bir toplulukta yaşıyordu. Sosyoekonomik ve kültürel açıdan benzerlik gösteren bu topluluklar, İtalyan hükümetinin sunduğu aynı ücretsiz sağlık hizmetlerine erişime sahipti.
Her katılımcı, ruhsal ve fiziksel sağlıklarını, yaşam tarzlarını (boş zaman ve hobiler dahil) ve 'Beş Büyük Kişilik Özelliği' olarak bilinen açıklık, sorumluluk, dışadönüklük, uyumluluk ve nevrotikliklerini değerlendirmek için bir dizi test, anket ve görüşmeden geçti.
Araştırmada dikkat çeken bir sonuç, Mavi Bölge'deki kişilerin sağlıkla ilgili yaşam kalitesi açısından önemli ölçüde daha yüksek puan almadığı yönündeydi. Ancak, Beş Büyük Kişilik Özelliği'nden biri olan 'açıklık' (meraklılık ve öğrenmeye ilgi düzeyi, entelektüel olarak yeni fikirlere açık olma ve yeni şeyler deneme istekliliği) konusunda çok daha yüksek bir seviye gösterdiler. Mavi Bölge sakinleri ayrıca daha iyi başa çıkma becerilerine, daha yüksek duygusal yeterliliğe sahipti ve zihinsel veya fiziksel olarak uyarıcı boş zaman aktivitelerine daha fazla zaman ayırdılar.
Katılımcılar Mavi Bölge ve Mavi Bölge dışı gruplara ayrılmadan genel olarak incelendiğinde ilginç örüntüler ortaya çıktı. Daha yüksek açıklık düzeyine sahip kişilerde daha iyi psikolojik iyi oluş gözlemlendi ve bu kişiler hobilerine daha fazla zaman ayırıyordu. Daha yüksek sorumluluk sahibi kişilerde daha fazla yaşam memnuniyeti rapor edildi ve daha iyi başa çıkma becerilerine sahiptiler. Buna karşılık, daha yüksek nevrotiklik düzeyine sahip kişilerde daha düşük sağlıkla ilgili yaşam kalitesi rapor edildi.
Araştırmacılar, kişiliğin doğrudan uzun ömür üzerinde bir rol oynamadığını, ancak yaşam tarzını etkileyebileceğini düşünüyor. Örneğin, dünyaya karşı meraklı ve entelektüel olarak meşgul biri, yeni deneyimler aramaya, sosyal bağları sürdürmeye, hobiler edinmeye, aktif kalmaya ve öğrenmeye devam etmeye daha yatkın olabilir. Beslenme veya egzersizden bağımsız hareket etmek yerine, kişilik, sağlıklı yaşlanmayı daha olası kılan davranışları şekillendirmede rol oynayabilir.
Bu çalışma küçük ölçekli ve gözlemsel nitelikte olduğundan, kişiliğin sağlıklı yaşlanmaya neden olduğunu kesin olarak kanıtlayamaz. Bu ilişkilerin yönünü belirlemek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulacaktır. Örneğin, en uzun süreli yüz yaşını görenler üzerindeki çalışmalardan biri, kuşaklararası ebeveynlik veya güçlü bir amaç duygusu gibi kişilik faktörlerinin uzun ömre katkıda bulunabileceğini bulmuştur.
Ancak bu bulgular, beslenme, egzersiz ve sosyal bağlantı gibi bilinen faktörlerin yanı sıra psikolojik özelliklerin de bir rol oynayabileceğine dair artan kanıtlara ekleniyor. Bulgular, International Journal of Applied Positive Psychology'de yayınlandı.
